نگاهی به گزارش اینترنت از نگاه مردم و ابهامات جامعه آماری این نظرسنجی

اندیشکده‌های شریف و مسیر با انتشار گزارشی تحت عنوان “اینترنت از نگاه مردم” به سراغ بررسی زیست مجازی ایرانیان، نگرش آنها به اینترنت، شبکه‌های اجتماعی و فیلترینگ رفته‌اند. این گزارش که با ادعای “اشتراک شفاف اطلاعات با عموم جامعه و به‌ویژه لایه‌های نخبگانی” منتشر شده، در خود ابهامات و تناقضات متعددی دارد.

نخستین ابهام به جامعه آماری این نظرسنجی برمی‌گردد زیرا مشخص نیست “مردمی” که در این گزارش از آنها سخن گفته می‌شود، چه کسانی هستند. این گزارش با اتکا به نظرسنجی تلفنی از 1517 نفر در شهریور و اسفند 1402، مدعی شده که 77 درصد کاربران از پلتفرم‌های داخلی استفاده می‌کنند. اما این نتیجه‌گیری با جمع‌بندی ناقص داده‌ها صورت گرفته و به این نکته توجه نشده که 79 درصد کاربران هم‌زمان در پلتفرم‌های داخلی و خارجی حضور دارند.

ابهام دوم به روش‌شناسی این پژوهش مربوط می‌شود. گزارش فاقد هرگونه توضیح در مورد نحوه نمونه‌گیری، ضریب خطا و تضمین تصادفی بودن نمونه آماری است. همچنین در مورد نظرسنجی تلفنی برای موضوعی حساس مانند “گرایش سیاسی کاربران” و “نظر آنها درباره مسئول اصلی فیلترینگ” هیچ توضیحی در مورد رعایت ملاحظات اخلاقی و کسب رضایت آگاهانه از پاسخگویان ارائه نشده است.

تناقض آشکار این گزارش در تفسیر نتایج درباره فیلترینگ است. از یک سو، گزارش مدعی است که فیلترینگ به لحاظ فنی موفق بوده، اما از سوی دیگر، اذعان می‌کند که این سیاست در “معناسازی” و “اقناع مخاطب” توفیقی نداشته است. گزارش 84 درصد استفاده از فیلترشکن را نشان می‌دهد و این را “شکست در اقناع مخاطب” می‌داند، در حالی که به جای ارائه راهکار فنی برای حل مشکل، بر “ترکیب متناسبی از سیاست‌های فنی و اقناع اجتماعی” تأکید می‌کند.

نکته قابل توجه، سفارش این گزارش توسط وزارت ارتباطات است. در حالی که در ابتدای گزارش از “سیاست‌گذاری شواهدمحور” به عنوان راه حلی برای پرهیز از سیاست‌زدگی نام برده شده، شواهد ناقص و تحلیل‌های مغرضانه در این گزارش، سوالاتی را در مورد هدف واقعی آن از جمله “توجیه سیاست‌های محدودیت اینترنت” و “اقناع مخاطب” به وجود می‌آورد.

در مجموع، گزارش “اینترنت از نگاه مردم” با وجود برخی داده‌های مفید، به دلیل ابهامات روش‌شناسی، تفسیرهای مغرضانه و تناقضات آشکار، نمی‌تواند به عنوان منبعی قابل اتکا برای درک دیدگاه مردم از فضای مجازی و سیاست‌های فیلترینگ در ایران تلقی شود.

دانلود نسخه کامل گزارش «اینترنت از نگاه مردم»