۵ درصد آخر مزیت رقابتی کجاست؟

بخش بزرگی از تاریخ فناوری را می‌توان از یک زاویه ساده دید؛ هر بار که یک ابزار یا روش تازه فراگیر شده، خودِ دسترسی به آن برای مدتی مزیت ساخته است. اما با عمومی شدن همان فناوری، تفاوت اصلی به نحوه استفاده، تصمیم‌گیری و اجرای بهتر منتقل شده است. ارائه «THE LAST 5%» این مسیر را از آتش تا هوش مصنوعی دنبال می‌کند و نشان می‌دهد چرا ابزار به‌تنهایی برای ساخت مزیت پایدار کافی نیست.

سخنران: علیرضا علیخانی

تاریخ مزیت؛ از فناوری تا روش استفاده

در این روایت، چند نقطه تاریخی کنار هم قرار گرفته‌اند؛ از آتش و ثبت اطلاعات روی لوح‌های باستانی تا چاپ گوتنبرگ، خط مونتاژ فورد، کارخانه تویوتا، نخستین سرور وب و در نهایت هوش مصنوعی. قرار گرفتن این نمونه‌ها در یک مسیر واحد نشان می‌دهد که فناوری بارها شکل تولید، انتقال دانش و انجام کار را تغییر داده است.

وقتی همه به یک ابزار دسترسی دارند چه اتفاقی می‌افتد؟

تا زمانی که یک فناوری کمیاب است، صرف دسترسی به آن می‌تواند فاصله ایجاد کند. اما وقتی همان ابزار در اختیار افراد و شرکت‌های بیشتری قرار می‌گیرد، داشتن آن دیگر مزیت اصلی نیست و کیفیت استفاده از آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

• مسئله‌ای که با ابزار حل می‌شود باید درست انتخاب شود.
• فرایند استفاده از فناوری باید با هدف کار هماهنگ شود.
• کیفیت تصمیم‌گیری و اجرای تیم تفاوت واقعی را ایجاد می‌کند.
• سرعت یادگیری و اصلاح روش کار می‌تواند فاصله میان رقبا را بیشتر کند.
• ترکیب فناوری با تجربه و شناخت مشتری ارزش نهایی را شکل می‌دهد.

«۵ درصد آخر» چه مفهومی دارد؟

در خود ارائه تأکید شده است که «۵ درصد آخر» یک استعاره است و نباید آن را یک سهم آماری یا مدل علمی اعتبارسنجی‌شده در نظر گرفت. این عبارت برای اشاره به بخشی از تصمیم‌ها، روش اجرا و انتخاب‌هایی به کار می‌رود که پس از عمومی شدن ابزار همچنان می‌توانند میان افراد یا سازمان‌ها تفاوت ایجاد کنند.

از خط مونتاژ تا عصر وب

نمونه‌های تاریخی ارائه نشان می‌دهند که مزیت فقط از اختراع ابزار شکل نگرفته است. خط مونتاژ فورد یک شیوه تازه برای مقیاس دادن به تولید را نشان می‌دهد، در حالی که نمونه تویوتا توجه را به کیفیت فرایند و روش اجرا می‌برد. نخستین سرور وب نیز نقطه‌ای را نشان می‌دهد که انتشار و دسترسی به اطلاعات وارد مرحله کاملاً تازه‌ای شد.

هوش مصنوعی؛ ابزار تازه یا مزیت تازه؟

در ادامه همین روایت می‌توان هوش مصنوعی را موج تازه‌ای از ابزارهای عمومی دانست. هرچه دسترسی به مدل‌ها و سرویس‌های هوش مصنوعی گسترده‌تر شود، صرف استفاده از آن‌ها کمتر می‌تواند تفاوت ایجاد کند. در چنین شرایطی، مزیت بیشتر به این وابسته می‌شود که یک تیم چه مسئله‌ای را انتخاب می‌کند، چه بخشی از کار را تغییر می‌دهد و کیفیت خروجی را چگونه کنترل می‌کند.

برای استفاده مؤثر از هوش مصنوعی، چند سؤال عملی می‌تواند مسیر را روشن‌تر کند:

• کدام مسئله واقعاً ارزش حل کردن دارد؟
• کدام بخش از فرایند را می‌توان با هوش مصنوعی سریع‌تر یا دقیق‌تر کرد؟
• در کدام مرحله همچنان قضاوت انسانی ضروری باقی می‌ماند؟
• خروجی تولیدشده چگونه بررسی و کنترل می‌شود؟
• فناوری چه تغییری در مدل کار ایجاد می‌کند و فقط کدام کار قدیمی را سریع‌تر می‌کند؟

چرا فناوری به‌تنهایی مزیت پایدار نمی‌سازد؟

ابزارهای موفق معمولاً به‌مرور ارزان‌تر، ساده‌تر و در دسترس‌تر می‌شوند. به همین دلیل مزیتی که فقط بر دسترسی به یک فناوری بنا شده باشد، ممکن است با فراگیر شدن آن سریع از بین برود. مزیت ماندگارتر زمانی شکل می‌گیرد که ابزار با روش کار بهتر، تصمیم دقیق‌تر، فرایند مناسب و شناخت عمیق‌تر از نیاز مخاطب ترکیب شود.

روایت ۵ درصد آخر

روایت «۵ درصد آخر» توجه را از خود فناوری به نحوه استفاده از آن منتقل می‌کند. از آتش و چاپ گرفته تا تولید صنعتی، وب و هوش مصنوعی، ابزارها بارها فراگیر شده‌اند و آنچه پس از فراگیر شدن باقی مانده، کیفیت انتخاب و اجرا بوده است. در عصر هوش مصنوعی نیز دسترسی به ابزار می‌تواند نقطه شروع باشد، اما تفاوت واقعی در تصمیم‌هایی شکل می‌گیرد که بعد از دسترسی به آن گرفته می‌شوند.