رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی؛ تغییرات گسترده یا محدودیت های بیشتر

در جلسه امروز (۴ دی) شورای عالی فضای مجازی، با حضور سران قوای سه‌گانه و اعضای این شورا، با اکثریت آرا با رفع فیلتر دو پلتفرم پرکاربرد واتساپ و گوگل‌پلی موافقت شد. این تصمیم، که از سوی «ستار هاشمی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در شبکه اجتماعی ایکس نیز تأیید شده، به عنوان اولین گام در جهت رفع فیلترینگ تلقی می‌شود و نویدبخش تغییراتی گسترده‌تر در فضای مجازی است.

در کنار این تصمیمات، اعضای شورا بر حمایت از پلتفرم‌های داخلی نیز تأکید داشته و لزوم تقویت آن‌ها برای ایجاد فضایی رقابتی و سالم در عرصه دیجیتال کشور را مورد توجه قرار دادند. با این حال، اخباری مبنی بر برنامه‌های دیگر این شورا، نگرانی‌هایی را در مورد محدودتر شدن احتمالی اینترنت در ایران برانگیخته است.

طرح جامع شورای عالی فضای مجازی: فراتر از رفع فیلتر

رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی تنها بخشی از یک طرح جامع چهار مرحله‌ای است که توسط شورای عالی فضای مجازی تدوین شده و شامل اقدامات متعددی می‌شود که می‌تواند به محدودیت‌های بیشتر در دسترسی به اینترنت منجر شود.

مراحل و اقدامات طرح:

• مرحله اول: این مرحله با ۵ اقدام آغاز می‌شود که شامل اختصاص زیرساخت به پلتفرم‌های داخلی منتخب، تخصیص بودجه حمایتی برای تبلیغات رسانه‌ای پیام‌رسان‌های داخلی، تعیین تعرفه‌گذاری ترافیک شبکه و تسهیم درآمد محتوا و در نهایت، بازگشایی گوگل‌پلی و واتساپ است.
• مرحله دوم: این بخش با ۱۱ اقدام، تمرکز بیشتری بر توسعه پلتفرم‌های داخلی و محدودیت‌های احتمالی برای پلتفرم‌های خارجی دارد. ارائه یوتیوب از طریق درگاه‌های حکمرانی‌پذیر، تصویب لایحه مقابله با اخبار جعلی، ایجاد زیست‌بوم تولید محتوای مردمی در سکوهای داخلی، تسهیل سرمایه‌گذاری در این سکوها و ارائه خدمات انحصاری مانند نسخه‌نویسی الکترونیکی و پیامک بانکی در پیام‌رسان‌های داخلی از جمله این اقدامات است. همچنین، تلاش برای کاهش جذابیت ترافیک خارجی از طریق ممنوعیت استفاده رسمی دستگاه‌ها از سکوهای خارجی، بازبینی برخورد با محتوای مجرمانه و اصلاح تعرفه‌ها در جهت کاهش مصرف سکوهای خارجی و فیلترشکن‌ها نیز در این مرحله دنبال می‌شود.
• مرحله سوم: این مرحله با ۹ اقدام، بر افزایش کیفیت دسترسی به پلتفرم‌های داخلی، ارائه خدمات الکترونیکی دولتی به صورت انحصاری در این پلتفرم‌ها، اعمال بخش دوم سیاست‌های تعرفه‌ای و ارائه سرویس‌های جدید تحریم‌شکن تمرکز دارد. نکته قابل توجه در این مرحله، بررسی رفع فیلتر تلگرام مشروط به پذیرش شرایط ایران یا عرضه آن از طریق پلتفرم‌های داخلی است. همچنین، افزایش کیفیت شبکه به معنای شناسایی ترافیک و IP و توسعه سامانه‌های پالایش عنوان شده است.
• مرحله چهارم: این مرحله با تمرکز بر برخورد با فیلترشکن‌ها و جرم‌انگاری عرضه و فروش آن‌ها، ساماندهی اینترنت اقشار و ارائه فیلترشکن قانونی و شدت عمل قضایی در برخورد با تخلفات کاربران در سکوهای خارجی غیرمجاز، به دنبال محدودیت بیشتر دسترسی‌ها است. در صورت اجرای کامل این مرحله، احتمال بازگشایی سایر پلتفرم‌ها نیز بررسی خواهد شد.

نگرانی‌ها و ابهامات طرح جامع شورای عالی فضای مجازی

این طرح جامع، در کنار خبر خوش رفع فیلتر واتساپ و گوگل‌پلی، نگرانی‌هایی را در مورد آینده اینترنت در ایران ایجاد کرده است. تمرکز بر محدودیت دسترسی به پلتفرم‌های خارجی، افزایش تعرفه ترافیک خارجی، ارائه خدمات انحصاری در پلتفرم‌های داخلی و تشدید برخورد با فیلترشکن‌ها، می‌تواند به محدودتر شدن فضای مجازی و ایجاد اینترنت طبقاتی منجر شود.

تصمیم اخیر شورای عالی فضای مجازی، آغازی بر مسیری پر ابهام است که نتایج آن در آینده‌ای نزدیک مشخص خواهد شد. باید منتظر ماند و دید که آیا این تصمیم، به بهبود فضای مجازی و افزایش دسترسی کاربران منجر می‌شود یا محدودیت‌های جدیدی را به همراه خواهد داشت.