استفاده از ریال دیجیتال به فروشگاه‌های اینترنتی

پروژه‌ی ریال دیجیتال، پس از موفقیت در مراحل آزمایشی، اکنون به مرحله‌ی تجاری‌سازی رسیده و آماده‌ی ورود به زندگی روزمره‌ی ایرانیان است. «مهدی قادری»، مدیرعامل شرکت ققنوس، در گفت‌وگویی اعلام کرد که درگاه پرداخت با ریال دیجیتال برای فروشگاه‌های آنلاین راه‌اندازی شده است. به گفته‌ی وی، کاربران می‌توانند در فروشگاه‌های بزرگ دارای درگاه بانکی، با انتخاب گزینه‌ی «پرداخت با ریال دیجیتال» و اسکن کد QR، تنها در چند ثانیه و با تأیید اثر انگشت، خرید خود را نهایی کنند.

یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی این سامانه، امکان پرداخت در حالت آفلاین است. قادری توضیح داد: «در صورت نبود دسترسی به اینترنت، سازوکاری پیامکی فعال می‌شود تا فرایند پرداخت همچنان انجام‌پذیر باشد.» وی همچنین از برنامه‌هایی برای گسترش این روش پرداخت به فروشگاه‌های فیزیکی خبر داد و افزود: «به‌زودی امکان پرداخت حضوری با ریال دیجیتال در تعدادی از فروشگاه‌های زنجیره‌ای فراهم خواهد شد.»

ریال دیجیتال چیست؟

ریال دیجیتال، نسخه‌ی الکترونیکی پول ملی ایران است که توسط بانک مرکزی ایران منتشر می‌شود. این ارز دیجیتال که در دسته‌ی CBDC (ارز دیجیتال بانک مرکزی) قرار دارد، با هدف افزایش شفافیت تراکنش‌ها، کاهش هزینه‌های چاپ و جابه‌جایی پول نقد، و تسهیل پرداخت‌ها در بستر دیجیتال طراحی شده است.

به بیان ساده، رمز ریال مانند اسکناس و سکه است، با این تفاوت که به‌صورت الکترونیکی و از طریق دستگاه‌هایی مانند تلفن همراه قابل استفاده است.

اهداف طراحی رمز ریال

بانک مرکزی با طراحی رمز ریال به دنبال دستیابی به اهدافی کلیدی در راستای بهبود نظام مالی کشور است:

• شفافیت مالی: تراکنش‌ها در بستر دیجیتال قابل ردیابی هستند و می‌توانند به کاهش فعالیت‌های غیرقانونی و پولشویی کمک کنند.

• کاهش هزینه‌ها: حذف هزینه‌های چاپ و توزیع پول نقد، صرفه‌جویی قابل‌توجهی در منابع مالی و عملیاتی به همراه دارد.

• تسهیل پرداخت‌ها: رمز ریال امکان انجام تراکنش‌های سریع و فوری را فراهم می‌کند و جریان نقدینگی را در اقتصاد بهبود می‌بخشد.

• شمول مالی: افراد بیشتری، حتی در مناطق دورافتاده، می‌توانند از طریق تلفن همراه به خدمات مالی دسترسی داشته باشند.

• کاهش نیاز به پول نقد: این روش به‌ویژه در شرایط بحرانی مانند همه‌گیری‌ها یا مشکلات امنیتی کارآمد است.

• امنیت بیشتر: فناوری‌های رمزنگاری پیشرفته، ریسک جعل و کلاهبرداری را کاهش می‌دهند.

با وجود این، رمز ریال کاملاً تحت نظارت بانک مرکزی است و برخلاف ارزهای دیجیتال غیرمتمرکز مانند بیت‌کوین، ساختاری متمرکز دارد.

تفاوت رمز ریال با ارزهای دیجیتال جهانی

رمز ریال با ارزهای دیجیتال جهانی مانند بیت‌کوین و اتریوم تفاوت‌های اساسی دارد:

• کنترل: ارزهای جهانی غیرمتمرکز هستند و توسط هیچ نهادی کنترل نمی‌شوند، اما رمز ریال کاملاً تحت نظارت بانک مرکزی است.

• کاربرد: ارزهای جهانی برای سرمایه‌گذاری و تراکنش‌های بین‌المللی استفاده می‌شوند، در حالی که رمز ریال برای تسهیل پرداخت‌های داخلی طراحی شده است.

• فناوری: ارزهای جهانی از بلاکچین عمومی بهره می‌برند، اما رمز ریال بر بستری خصوصی و تحت کنترل بانک مرکزی عمل می‌کند.

• حریم خصوصی: ارزهای جهانی تا حدی ناشناس هستند، اما تراکنش‌های رمز ریال قابل ردیابی توسط نهادهای نظارتی است.

• ارزش‌گذاری: ارزش ارزهای جهانی بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود، اما ارزش رمز ریال به سیاست‌های بانک مرکزی و ارزش ریال کاغذی وابسته است.

• محدوده استفاده: ارزهای جهانی در سطح بین‌المللی کاربرد دارند، اما رمز ریال برای استفاده داخلی طراحی شده است.

مزایای رمز ریال

ریال دیجیتال مزایای متعددی برای اقتصاد ایران به همراه دارد:

• کاهش وابستگی به سیستم‌های پرداخت خارجی و مقابله با تحریم‌ها

• انجام تراکنش‌های سریع و امن

• کاهش هزینه‌های چاپ و توزیع اسکناس

• افزایش شفافیت مالی و کاهش فرار مالیاتی

• تسهیل تجارت الکترونیک و توسعه اقتصاد دیجیتال

• ایجاد سیستمی هوشمند و مدرن برای پرداخت‌های ملی

این ارز دیجیتال با قابلیت ادغام با فناوری‌هایی مانند بلاکچین و قراردادهای هوشمند، می‌تواند نقش مهمی در تحول دیجیتال اقتصاد ایران ایفا کند.

معایب رمز ریال

با وجود مزایا، رمز ریال چالش‌هایی نیز دارد:

• حریم خصوصی: تراکنش‌ها قابل ردیابی هستند و این موضوع می‌تواند نگرانی‌هایی درباره حریم خصوصی ایجاد کند.

• وابستگی به زیرساخت دیجیتال: دسترسی به اینترنت و دستگاه‌های هوشمند برای استفاده ضروری است.

• ریسک‌های سایبری: احتمال حملات هکری و نقص‌های امنیتی وجود دارد.

• کنترل دولتی: بانک مرکزی می‌تواند در شرایط خاص دسترسی به دارایی‌ها را محدود کند.

• تأثیر تورم: ارزش رمز ریال مانند ریال کاغذی تحت تأثیر سیاست‌های پولی و تورم است.

• مقاومت کاربران: برخی ممکن است به استفاده از پول نقد تمایل بیشتری داشته باشند.

• محدودیت بین‌المللی: رمز ریال تنها در داخل ایران کاربرد دارد.

تأثیر رمز ریال بر اقتصاد ایران

ریال دیجیتال می‌تواند تحولاتی مثبت در اقتصاد ایران ایجاد کند:

• کنترل تورم: ردیابی دقیق پول به بانک مرکزی کمک می‌کند عرضه پول را بهتر مدیریت کند.

• کاهش وابستگی به ارز خارجی: استفاده از رمز ریال در مبادلات داخلی، نیاز به دلار را کاهش می‌دهد.

• مقابله با تحریم‌ها: تراکنش‌های داخلی مبتنی بر شبکه‌های بومی، آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌ها را کم می‌کند.

• چالش‌های نظارتی: نظارت دولتی ممکن است نگرانی‌هایی درباره حریم خصوصی ایجاد کند.

• تثبیت ارزش پول: با مدیریت صحیح، رمز ریال می‌تواند به پایداری ارزش ریال کمک کند.

در مجموع، موفقیت رمز ریال به برنامه‌ریزی دقیق، فرهنگ‌سازی و جلب اعتماد عمومی بستگی دارد. این ارز دیجیتال پتانسیل آن را دارد که به ابزاری کارآمد برای مدرن‌سازی نظام مالی ایران تبدیل شود.