مرکز پژوهشهای مجلس اخیراً پیشنهادهایی برای کلیات طرح ملی هوش مصنوعی ارائه کرده که نگرانیهای زیادی را در میان کارشناسان و فعالان این حوزه برانگیخته است. این پیشنهادها، که عمدتاً بر محدودسازی و دولتیسازی این فناوری متمرکز هستند، به اعتقاد کارشناسان، توسعه هوش مصنوعی در کشور را از مسیر کارشناسی و فنی خارج کرده و به سمت رویکردی امنیتی سوق میدهد.
اصلاحات مرکز پژوهشهای مجلس: محدودیت به جای توسعه
مرکز پژوهشهای مجلس در هفتههای اخیر با انتشار پیشنهادات و اصلاحات خود برای کلیات طرح ملی هوش مصنوعی، ایجاد صندوق خصوصی ۱۰ همتی برای توسعه این فناوری را مغایر با قانون اساسی دانسته و پیشنهاد کرده است که تدوین دستورالعمل تأمین تجهیزات مورد نیاز کشور بدون مشارکت بخش خصوصی انجام شود. این مرکز حتی حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی در شورای راهبری هوش مصنوعی را برای بررسی و کاهش مخاطرات این فناوری پیشنهاد داده است.
این رویکرد، نگرانیهای جدی در میان متخصصان و فعالان حوزه فناوری ایجاد کرده است. محمدباقر سجادی، نایبرئیس کمیسیون هوش مصنوعی و داده سازمان نظام صنفی رایانهای (نصر) تهران، در این باره میگوید:
به نظر میرسد اصلاحات پیشنهادی مرکز پژوهشهای مجلس تحت تأثیر جنگ ۱۲روزه بوده است. این در حالی است که نقش هوش مصنوعی در این جنگ، چه از داخل و چه از خارج، چندان پررنگ نبوده و بزرگنمایی شده است. حملات سایبری در آن جنگ نیز هیچ ارتباطی با هوش مصنوعی نداشت و بیشتر ناشی از ضعف در اجرای پروتکلها و استانداردهای امنیتی بود. بنابراین، تأکید بر نگاه امنیتی به هوش مصنوعی و محدود کردن آن کاملاً غیرکارشناسی است.
نگاه امنیتی، مانعی در برابر پیشرفت فناوری
سجادی با انتقاد از رویکرد همیشگی حاکمیت به فناوریهای نوین، اظهار داشت:
متأسفانه در ایران، هر فناوری جدیدی که وارد میشود، ابتدا با برچسب امنیتی مواجه شده و تمام ابعاد آن تحت تأثیر این نگاه بررسی میشود. این رویکرد، مانع بزرگی برای توسعه فناوریهایی مانند هوش مصنوعی است. اصلاحات پیشنهادی مرکز پژوهشهای مجلس نیز طرح ملی هوش مصنوعی را از حالت کارشناسی به رویکردی غیرکارشناسی و امنیتی سوق داده است.
وی تأکید کرد که مسائل مرتبط با هوش مصنوعی، حتی در حوزه امنیتی، باید بهصورت تخصصی و با مشارکت کارشناسان فناوری بررسی شود:
مسائل امنیتی هوش مصنوعی باید در کارگروههای تخصصی یا در قالب درخواست شورای عالی امنیت ملی مطرح شود. این شورا بهتنهایی نمیتواند ابعاد فنی و کارشناسی این فناوری را بررسی کند و نیاز به حضور متخصصان فناوری اطلاعات است تا گزارشهای کارشناسی برای تصمیمگیری ارائه شود.
سجادی همچنین هشدار داد که تمرکز بیش از حد بر مسائل امنیتی، اولویتهای اصلی توسعه هوش مصنوعی را به حاشیه میراند:
امنیت زیرساختهای ارتباطی و سامانهها باید تقویت شود، اما تبدیل مسائل امنیتی به اولویت اصلی در توسعه هوش مصنوعی، اشتباه است. این فناوری در درجه اول نیازمند نگاه فنی و توسعهمحور است.
نقش کمرنگ بخش خصوصی در توسعه هوش مصنوعی
یکی از انتقادات اصلی سجادی، کمرنگ بودن نقش بخش خصوصی در اصلاحات پیشنهادی مرکز پژوهشهای مجلس است. او با تأکید بر اهمیت مشارکت بخش خصوصی در توسعه هوش مصنوعی، اظهار داشت:
در برخی از پیشنهادهای مرکز پژوهشها، نقش بخش خصوصی کاملاً نادیده گرفته شده است. این در حالی است که توسعه هوش مصنوعی بدون حضور فعال بخش خصوصی امکانپذیر نیست. تجربه سالهای اخیر نشان داده که روند توسعه این فناوری در ایران به دلیل فقدان مشارکت بخش خصوصی، بسیار کند بوده و ما از رقابتهای جهانی عقب ماندهایم. با ادامه این رویکرد محدودکننده، حتی همان پیشرفتهای اندک نیز متوقف خواهد شد.
ضرورت شفافیت و مشارکت بخش خصوصی در صندوق توسعه هوش مصنوعی
سجادی با اشاره به اهمیت انتخاب متولی مناسب برای صندوق توسعه هوش مصنوعی، تأکید کرد:
سازمان ملی هوش مصنوعی از تخصص لازم برخوردار است، اما دغدغهمندی و پویایی توسعه این فناوری تنها با مشارکت بخش خصوصی محقق میشود. برای کارآیی صندوق توسعه هوش مصنوعی، باید بخش خصوصی در ساختار مدیریتی آن نقش داشته باشد و مکانیزمهای شفاف و غیررانتی برای مشارکت عمومی در نظر گرفته شود.
او افزود:
توسعه هوش مصنوعی در ایران نیازمند فضایی رقابتی و شفاف است تا بتوانیم از ظرفیتهای موجود به بهترین شکل استفاده کنیم. بدون مشارکت بخش خصوصی و ایجاد سازوکارهای مشخص، این فناوری نمیتواند به جایگاه واقعی خود در کشور برسد.
آیندهای مبهم با تداوم نگاه امنیتی
نگاه امنیتی و دولتیسازی توسعه هوش مصنوعی، به اعتقاد کارشناسان، نهتنها به پیشرفت این فناوری کمک نمیکند، بلکه میتواند ایران را بیش از پیش از رقابتهای جهانی در این حوزه عقب بیندازد. سجادی در پایان هشدار داد:
اگر قرار است در حوزه هوش مصنوعی حرفی برای گفتن داشته باشیم، باید از نگاه امنیتی فاصله بگیریم و به جای محدودسازی، فضایی برای نوآوری و مشارکت بخش خصوصی فراهم کنیم. در غیر این صورت، توسعه این فناوری در کشور به بنبست خواهد رسید.
تحریریه ژاکت
مشاهده تیم تحریریه
